Permacultuur is een landbouw- of agricultuurtechniek, waarbij een ecosysteem wordt gecreëerd dat duurzaam en zelfvoorzienend is. ‘Permacultuur’ is een samenvoegsel van twee woorden: permanent en agricultuur. Het stamwoord ‘permanent’ refereert naar duurzaamheid – een niet-duurzame samenleving zou uiteindelijk per definitie ophouden te bestaan. Het zou niet-permanent zijn en daarmee vergankelijk.

Binnen de permacultuur wordt gekozen voor meerjarige gewassen boven eenjarige gewassen. Eénmalig worden meerjarigen systematisch ingeplant, waarbij een natuurlijk ecosysteem wordt nagebootst. Het idee is dat dit ecosysteem op zichzelf kan bestaan, met zo min mogelijk onderhoud of invloed van de mens.

Ontwikkeling van permacultuur

In de vroege jaren ‘60 werd permacultuur ontwikkeld door de Oostenrijkse boer Sepp Holzer op zijn eigen boerderij. Vervolgens werd dit theoretisch verder ontwikkeld in de jaren ‘70 door Australiërs Bill Mollison en David Holmgren. Bill Mollison was destijds hoogleraar biogeografie en omgevingspsychologie aan de universiteit van Tasmanië en David Holmgren een toenmalige student.

Samen schreven zij in ‘78 het boek Permaculture One: A perennial agriculture for human settlements. Daarop volgde in ‘79 Permaculture Two: Practical design for town and country in permanent agriculture. Voor velen zijn beide boeken een bijbel en ze vormen de bakermat van de permacultuurprincipes. In ‘88 verscheen van hun hand Permaculture – a designers manual, wat heden ten dagen basismateriaal is als tekstboek en curriculum voor de 72-urige opleiding Permacultuur Design Cursus. Na afronding van deze cursus is men gecertificeerd voor het opzetten van een permacultuurtuin of -bos.

Basisprincipes permacultuur

Permaculturist van het eerste uur Bill Mollison vatte het mooi samen:
“Permacultuur is een benadering voor het ontwerpen van menselijke nederzettingen en het bewust ontwerpen en onderhouden van landbouwproductiesystemen met de diversiteit, stabiliteit en veerkracht van natuurlijke ecosystemen. Het is de harmonieuze integratie van het landschap met mensen, waarbij hun voedsel, energie, onderdak en andere materiële en niet-materiële behoeften op een duurzame manier wordt geleverd.”

Op de volgende drie basisprincipes is de permacultuurbeweging gestoeld:

1. Zorg voor de aarde
De aarde is datgene wat ons ondersteund en ons voorziet van alle essentiële dingen die ons in leven houden: lucht, water, voedsel, onderdak. Het is de enige bron die ons dat levert. Daarmee zijn we afhankelijk van de aarde en alle levende systemen op de planeet voor onze overleving.

Het verzorgen van de aarde omvat alle levende en niet-levende dingen, zoals dieren en planten, evenals land, water en lucht. De wetenschap laat ons middels ecologie en biologie zien, dat alle levende en niet-levende systemen onderling verbonden en van elkaar afhankelijk zijn. Wanneer één element daarvan wordt aangetast, wordt alles aangetast.

2. Zorg voor de mens
Al het leven, inclusief de mens, is onderling afhankelijk van elkaar. Dit principe gaat over het bevorderen van zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid jegens een grotere gemeenschap. De mens is van nature een gemeenschappelijk en sociaal dier en is – net als de rest van de natuur – coöperatief van aard. De essentie van een gemeenschap is delen en elkaar ondersteunen. Wanneer mensen samenwerken om elkaar te ondersteunen en te voorzien in behoeften, zowel fysieke als niet-fysieke, creëert dit een band die een stabiele, ondersteunende, gezonde en welvarende gemeenschap opbouwt.

3. Eerlijke verdeling
Dit principe wordt ook wel omschreven als: terugkeer van overschot naar de aarde en mensen. De oorspronkelijke ethiek was, volgens Bill Mollison om grenzen te stellen aan bevolking en consumptie. Dit berust op het idee dat de middelen die de aarde ons biedt, niet oneindig zijn. Met name in het westen is dit een lastig concept, waar de ideologie heerst van ‘continue groei’. Waarmee in feite de consumptie voortdurend toeneemt. Een misleidend principe; het idee van continue groei in een eindig systeem. Vanwege de eindige en afnemende hulpbronnen, wordt het stellen van grenzen als het om consumptie gaat, binnen de permacultuur gezien als gezond en noodzakelijk.

Bill Mollison: “Permacultuur is een filosofie van werken met in plaats van tegen de natuur; van langdurige en doordachte observatie in plaats van langdurige en ondoordachte arbeid. Van kijken naar planten en dieren in al hun functies, in plaats van het behandelen van een gebied als enkel een product-systeem.”

Bodemdiversiteit is biodiversiteit

Binnen de permacultuurbeweging is er veel aandacht voor bodemdiversiteit. In feite is dit onlosmakelijk met elkaar verbonden en ook meteen de reden waarom permacultuur een succesvolle landbouwtechniek is. Doordat er gebruik wordt gemaakt van meerjarige gewassen en de grond wordt beplant met een grote diversiteit aan soorten, geeft dit een rijke grond. Een ecosysteem met een grote complexiteit en samenspel van ontelbare organismen.

Iedere bodem bevat talloze soorten levende micro-organismen, ook wel microben genoemd. Denk hierbij aan eencelligen zoals bacteriën, eencellige algen, protozoa zoals amoeben, gisten en schimmels. Per hectare Nederlands landbouwgrond bevindt zich in de bovenste laag van 25 cm ongeveer 3000 kg (vers gewicht) aan bodemorganismen.

Deze ondergrondse organismen reageren onderling, met wortels van planten, bovengrondse planten en dieren. Zo heerst er een complex web van biologische activiteit: een ecosysteem. De biodiversiteit van de bodem is een afspiegeling van deze gevarieerde en complexe gemeenschappen en de mate van het gezond functioneren hiervan.

Een grote bodemdiversiteit draagt bij aan het behoud en ontwikkelen van een grotere biodiversiteit aan planten, en vice versa. Het ondersteunt alle levensprocessen in het algemeen. Duurzaam bodemgebruik draagt bij aan de gezondheid van ecosystemen.

Functies van bodemorganismen

Verschillende fysische factoren zoals temperatuur, vochtigheidsgraad en zuurgraad beïnvloeden de samenstelling en functies van biologische gemeenschappen in de bodem. Daarnaast hebben activiteiten als landbouw, bosbeheer en industriële vervuiling ook hun effect op het bodemleven.

Aan de volgende bodemfuncties en processen leveren bodemorganismen een bijdrage:

  • De koolstofkringloop: de ontleding van organische resten in de bodem
  • Mineralisatie van stikstof met vorming van voedingsstoffen
  • Ontwikkeling en behoud van de bodemstructuur
  • Bevorderen van de waterbalans, plantengroei en indirect beïnvloeden van de huisvesting van bovengrondse organismen
  • Onschadelijk maken van organische verontreinigingen in de bodem en grondwater (van belang voor de drinkwatervoorziening)
  • Reguleren van populaties
  • Beschermen van planten tegen ziekten

Een gezonde bodemdiversiteit is belangrijk. Hiermee wordt bijvoorbeeld voorkomen dat een aantal stammen bacteriën de overhand krijgen en schade toebrengen aan gewassen. De juiste omgang en behandeling van de bodem is cruciaal: in de reguliere landbouw ontstaan er vaak problemen in de bodem nadat de bodem is gestoomd, een techniek om de grond te steriliseren. In grondanalyses wordt teruggevonden dat de ammoniumconcentratie hoger is dan normaal. In deze situatie kunnen ‘slechte’ micro-organismen zich razendsnel ontwikkelen, waardoor de balans in het ecosysteem verstoord raakt.

Rottingsbacteriën breken dode plantenresten af waarmee voedingsstoffen worden aangemaakt voor de plant. Microben hebben een belangrijke rol voor de grond, planten en daarmee de mens: stikstoffixerende bacteriën zetten stikstof om in nitraat of zorgen ervoor dat fosfaat en kalium beschikbaar komt voor de plant. Andere bacteriën zijn nodig voor de afbraak van giftige stoffen zoals pesticiden, bestrijdingsmiddelen en zware metalen.

Regeneratieve landbouw

Permacultuur is een regeneratieve landbouwmethode. Regeneratieve landbouw heeft als effect de gezondheid van de bodem te verbeteren of sterk gedegradeerde grond te herstellen. Hiermee wordt de kwaliteit van water, vegetatie en landbouwproductiviteit symbiotisch verbeterd.

Een gezonde bodem is rijk aan organisch materiaal en humus, ten behoeve van bacteriën, schimmels en enzymen. Door een gezonde bodem te creëren en te behouden, zullen deze microben optimaal samenwerken. Zo wordt er een zo gunstig mogelijk klimaat geschapen voor de planten. Deze ‘microcosmia’ staan in dienst van de plant – en daarmee indirect ook van de mens – die groter, sterker en gezonder zal zijn.

Door een mix van nuttige bacteriën te cultiveren, kan de bodem herstellen en gezond blijven. Als er voldoende gezondmakende microben aanwezig zijn, hebben schadelijke bacteriën en schimmels minder kans zich te ontwikkelen.

Bodemorganismen zijn essentieel. Voor het onderhoud van ecosystemen, productiviteit, stabiele bodemstructuur, regulering van ziekteverwekkers en parasieten van planten, dieren en mensen. Desondanks wordt bodembiodiversiteit meestal buiten beleidsbeslissingen gehouden en wordt vaak over het hoofd gezien in grote evolutie- en ecologie-inspanningen. De meeste mensen zijn zich niet bewust dat het leven op aarde zoals we het kennen, afhangt van deze biodiversiteit.

“Microben spelen een sleutelrol in elk ecosysteem op onze planeet”
Onderzoekster Eiko Kuramae (NIOO – Nederlands Instituut voor Ecologie)

Voedingsbodem van de mens: de darm

De voedingsbodem in de buitenwereld, is een mooie weergave van de voedingsbodem die de mens met zich meedraagt van binnen: de darm. Het enorme belang van een goede balans micro-organismen voor een sterk en gezond ecosysteem buiten in de grond, gaat ook op voor de mens. Gelukkig is hier de laatste jaren steeds meer aandacht voor en onderzoek naar, waardoor we steeds meer gaan begrijpen van ons eigen ‘microbioom’.

We hebben een verzameling van 2000 soorten bacteriën, gisten en schimmels in onze darm, die daar kost en inwoning vinden. Zij leven van onverteerde voedingsvezels en in ruil voor dit voedsel, leveren ze ons vitamine K en B-vitaminen en zorgen voor een goede vertering van ons voedsel. Daarnaast speelt het maagdarmkanaal een grote rol in het gezond functioneren van ons immuunsysteem. De samenstelling van deze micro-organismen, wordt beïnvloed door meerdere factoren. Medicijngebruik, verkeerde voeding, roken, gebrek aan bewegen, stress (fysiek maar ook psycho-emotioneel) en toxische stoffen zoals bestrijdingsmiddelen en zware metalen kunnen boosdoeners zijn.

Geef uw bacteriën te eten: glyconutriënten

Net als in de aarde, dienen wij een goede balans te hebben van ‘goede’ en ‘slechte’ bacteriën. Wanneer de ‘slechte’ bacteriën de overhand hebben en in aantallen toenemen, raakt de balans verstoord en spreken we over een zogenaamde ‘dysbiose’. Hierbij worden toxische en schadelijke stoffen geproduceerd, onder andere histamine en ammoniak. Dit heeft zeer nadelige gevolgen voor het darmslijmvlies en onze gezondheid in het algemeen.

Door verkeerde voeding en te weinig voedingsvezels, nemen de stammen gezondmakende bacteriën af. Dit kunt u beïnvloeden door uw bacteriën goed te voeden – hiermee nemen zij in aantallen toe en kan de darmflora herstellen. Er zijn 11 soorten vezeltypen, o.a. aanwezig in groenten, fruit, noten, zaden, peulvruchten en paddenstoelen. Dit zijn zogenaamde essentiële suikers of ‘glyconutriënten’, waar uw darmbacteriën graag van eten. Door weinig variatie in de voeding, zien we tegenwoordig een overschot van de glyconutriënten glucose en galactose. Dit geeft een éénzijdige populatie bacteriën. Meer variatie in de voeding, geeft een grotere diversiteit in het darmmicrobioom, wat de gezondheid ten goede komt.

Commentaar:

Permacultuur laat zien hoe deze landbouwtechniek op meerdere fronten duurzaam is voor de mens. Het heeft een grotere diversiteit aan meerjarige planten in vergelijking met monocultuur. Dit geeft een rijkere samenstelling aan bodemleven, wat een betere grond betekent. Deze samenstelling van gisten, schimmels en bacteriën maakt door de symbiotische relatie met de plant, dat deze sterker en gezonder is. Uit een gezonde bodem, arm aan toxische stoffen zoals bestrijdingsmiddelen, pesticiden en zware metalen, kan de plant méér voedingsstoffen opnemen. Dat betekent voor u voedzamere groenten op uw bord.

Daarnaast is permacultuur in praktische zin ook duurzamer dan monocultuur. Het bespaart letterlijk energie, doordat het een onderhoudsarme landbouwtechniek is. Het streven is dat de planten zo min mogelijk onderhoud en beïnvloeding behoeven van de mens. Dit kan, door de opzet en het ontwerp van een permacultuur bos- of tuin. Een natuurlijk ecosysteem wordt nagebootst, waardoor in feite ‘wildgroei’ ontstaat, wat toch wordt gecontroleerd. De aanwezigheid van dieren op het land, speelt hierbij ook een rol. Net zoals in ‘het wild’, zijn zij nodig voor hun mest, grazen en het omwoelen van de grond. Dit draagt bij aan een gezondere bodem. Een grote opbrengst aan voedsel is kenmerkend voor permacultuur. Door de overvloed aan geproduceerd voedsel, kan voedselschaarste worden teruggedrongen.

De principes en kenmerken van permacultuur kunnen we doorvoeren naar de menselijke darm. De inname van een grotere diversiteit aan glyconutriënten – essentiële voedingsvezels – geeft ons ook een gevarieerde en sterke voedingsbodem. We zien hier dat een ‘permacultuur’ (permanente ‘cultivatie’) aan bacteriën, de gezondheid bevorderd. Dit tegenover een ‘monocultuur’ van bacteriën, door eenzijdig eten.

Permacultuur neemt in populariteit toe en er is steeds meer belangstelling voor. Men beseft dat er een omslag moet komen, in hoe wij omgaan met de aarde voor onze voedselvoorziening.
De duurzaamheidstrend die gaande is, is hoopgevend. Het belang van de aanwezigheid van dieren op het land, is een interessant gegeven. Het geeft weer, in hoeverre onze huidige landbouw en veeteelt uit balans is. De CO2–productie door het houden van koeien is buiten proporties; toch hebben wij dieren nodig op het land voor een gezonde bodem – hetzij in andere aantallen dan wat vandaag de dag wordt gehanteerd. Permacultuur is inspirerend: deze landbouwtechniek is regeneratief. Met ‘diversiteit’ als cruciaal element, kan een gezonde bodem herstellen en behouden blijven. Precies wat óók nodig is voor de menselijke darm. Meer variatie in planten (voedingsvezels), voedt onze darmflora en is ook voor ons regeneratief. Het laat zien hoe een symbiotische relatie tussen mens, dier en aarde mogelijk en nodig is, voor een gezond ecosysteem op aarde.

Referenties:

[1] Modern Farmer. Permaculture: you’ve heard of it, but what the heck is it? Brian Barth, 2016. Beschikbaar via: https://modernfarmer.com/2016/04/permaculture/
[2] Deep Green Permaculture. What is permaculture? Permaculture ethics. Beschikbaar via: https://deepgreenpermaculture.com/permaculture/permaculture-ethics/
[3] Medium. The basics of permaculture – ethics and principles. Alex Heffron, 2017. Beschikbaar via:
https://medium.com/@AlexHeffron88/the-basics-of-permaculture-ethics-and-principles-dbbac6b5a436
[4] Rhodes C.J. The imperative for regenerative agriculture. Science Progress, 2017 1;100(1):80-129.
[5] Rhodes C.J. Feeding and healing the world: through regenerative agriculture and permaculture. Science Progress 2012;95(Pt 4):345-446.
[6] J.E. Pérez-Jaramillo et al. The wild side of plant microbiomes. Microbiome20186:143
[7] Mondoa E.I., Kitei M. Sugars that heal, the new healing science of glyconutrients. Ballantine Books, New York, 2001. ISBN 0345441060
[8] Ontbrekende bacteriën sleutel tot verschil landbouwgewassen en wilde verwanten. 2018. NIOO – Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW)
[9] Biotamax. Fungi and bacteria. Micro-orgamismen. 2017. Beschikbaar via: https://biotamax.nl/informatie-micro-organismen
[10] Rijksoverheid. Compendium voor de leefomgeving. Milieukwaliteit en natuur. Indicatoren. Bodem en biodiversiteit. 2005. Beschikbaar via: http://www.clo.nl/indicatoren/nl0512-bodem-en-biodiversiteit
[11] Zhernakova A., Kurilshikov A., Bonder M.J. et al. (2016). Population-based metagenomics analysis reveals markers for gut microbiome composition and diversity. Science 352: 565-569.
[12] de Vos WM, de Vos EA. Role of the intestinal microbiome in health and disease: from correlation to causation. Nutr Rev. 2012;70 Suppl 1:S45-56.

Medicinale cannabis effectief bij ziekte van Crohn
Hoofdpijn bij kinderen oplossen met voeding

FEEDBACK